theater-huilen-timon-vader-ongekunsteld

Een plek om te huilen

Een maandagochtend, ik sta in de supermarkt. Een teamleider roept naar een van de vakkenvullers: ‘Hee joh, met je verkeerde been uit bed gestapt of zo?!’ De aangesprokene reageert niet en staart met gebogen hoofd naar het schap voor zich. Een groepje werknemers achter de teamleider begint te gniffelen. ‘Je mag best lachen hoor!’ Zijn toon wordt steeds meliger; hij geniet zichtbaar. Terwijl ik het tafereel gadesla, voel ik me een zure oude man en vraag ik me af of de onverdraagzaamheid van bedroefdheid überhaupt grenzen kent.

de tranenbar

Neil Postman voorspelde het al halverwege de jaren 80: vermaak en amusement gaan langzaamaan alle facetten van de maatschappij beheersen. Als het om personen gaat, richten we ons meer en meer op de buitenkant: een leuke kop en een vlotte babbel. Een niet-grappige politicus kan een Kamerzetel wel op z’n buik schrijven; een onaantrekkelijke journaallezer is een contradictie in termen. Het gevaar: een tot entertainmentmachine gereduceerde mens, die we louter nog beoordelen op uiterlijk, humor en het geven van een goed gevoel. Als we niet uitkijken, zo waarschuwde Postman, dan amuseren wij ons kapot.

Dat moet anders kunnen, moet ook Marleen Scholten van acteurscollectief Wunderbaum gedacht hebben. In het kader van hun documentaire Stop acting now richtte zij de tranenbar op: een plek waar je terechtkunt met zwaarmoedige verhalen. Ze stuurde buurtbewoners in Rotterdam een uitnodiging: ‘Bent u onze positiviteitscultuur zat? Vindt u ook dat negativiteit een plek moet hebben? Wilt u huilen? Kom dan langs.’ We worden geacht de hele dag te lachen en gezellige praatjes met jan en alleman aan te knopen, zo redeneert Scholten, maar “onze samenleving kan wel wat tranen gebruiken”.

Van fictie naar realiteit

Stop acting now is het slotstuk van Wunderbaums project The New Forest, dat in het teken staat van het idee van een alternatieve samenleving. Samen met onder andere socioloog Willem Schinkel en schrijver Arnon Grunberg werkte het collectief vier jaar lang aan diverse voorstellingen over de maatschappij van de toekomst. In Stop acting now, dat onlangs op Holland Festival te bewonderen was, zien we wat er gebeurt als de leden van Wunderbaum besluiten te stoppen met acteren, omdat ze echt actie willen voeren. Fictie is niet meer voldoende, er moet iets reëels veranderen. De documentaire doet verslag van allerhande praktische initiatieven, het ene nog creatiever dan het andere. Een logische laatste stap in de zoektocht naar een nieuwe wijze van samenleven.

De bijeenkomsten van de tranenbar beginnen wat aarzelend, maar al snel zit de ruimte van het collectief avond aan avond afgeladen vol met bezoekers die de overmaat aan positiviteit zat zijn. Zeker twintig mannen en vrouwen delen dagelijks hun pijn en zeer. En dan gebeurt er iets opvallends: een van de Wunderbaum acteurs, Walter Bart, is de jankende mensen zat. Hij kan niet werken met al dat gesnotter een kamer verderop. Kunnen ze hun huilsessies niet terugbrengen tot één of twee momenten per week?

Wat volgt, is een van de sterkste scènes van de documentaire. Scholten reageert fel en roept uit: dat is precies het probleem! De tranenbar moet écht ruimte bieden voor tegenslag. Als je dat beperkt tot een bijeenkomst op de vrijdagmiddag dan erken je impliciet positiviteit als standaard, precies waar de plek zich tegen probeert te verzetten! Dan kun je deze samenkomsten net zo goed niet organiseren, concludeert Scholten woest.

Ze heeft gelijk.

Morele dilemma’s

De discussies van Wunderbaum zijn duidelijk in scène gezet. Als Maartje Remmers een stel in de schuldsanering probeert te krijgen en tien minuten blijft schreeuwen in het gemeentehuis bijvoorbeeld. Of als de leden van het collectief discussie voeren over de app ‘Tuinder’ die één van hen heeft ontwikkeld. Deze app, die bewoners van dezelfde stad in staat stelt zelfgekweekte groenten van elkaar te kopen, staat op het punt door een supermarktketen te worden gesponsord. Geweldig, zegt de één. Je verkoopt je ziel aan de duivel, zegt de ander. Toneelstukjes in de vorm van discussies tonen de uiteenlopende posities die de projecten opleveren.

Deze scènes zijn het kloppend hart van Stop acting now. Wat we zien, is de uitbeelding van de morele dilemma’s die blijken schuil te gaan achter elk initiatief tot engagement. Elke handeling, hoe goed ook bedoeld, impliceert keuzes. En met elke keuze kies je om iets anders niet te doen, en wie zegt dat dat andere niet beter was dan hetgeen je gekozen hebt? Bij uitstek in de fictieve conflicten van Wunderbaum zien we de weerbarstigheid van de realiteit. 

Of de tranenbar nu nog steeds bezoekers trekt, durf ik niet te zeggen. Hoe dan ook denk ik dat het goed zou zijn als de melige teamleider van de supermarkt eens een bezoekje zou brengen aan deze plek, al was het maar uit formele collegialiteit.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.