blanke-op-bruin-tapijt-annabel-storm-ongekunsteld

Laten we onze verschillen vieren

Nederland als slavendrijver, als volhardende racist, als arrogante onderdrukker. Simon Bruinders schreef de roman ‘Dit is mijn land’, over het leven van zijn vader. Een bruine man in Zuid-Afrika in tijden van oorlog, openlijk racisme en verzet. Deze werkelijkheden liggen in ons nationale verleden, maar niet in een ver verleden: menige grote strijd om onafhankelijkheid werd in de Nederlandse koloniën nog geen vijftig jaar geleden uitgevochten. De erfenis is dan ook nog zeer aanwezig in de voormalige koloniën van Nederland en in Nederland zelf.

strijd in Zuid-Afrika

Abraham is een eenvoudig timmerman. Hij woont met zijn moeder op een pachtgrond; bruine mensen, zoals Bruinders hen noemt, kunnen geen grond bezitten. De grond rond hun erf bewerken ze goed zodat er veel groenten en fruit groeit. Op een dag worden ze pardoes uit hun huis gezet omdat de gemeente andere plannen heeft met de grond. Door deze ervaring is het bezitten van een stuk grond een levensdoel geworden voor Abraham.

Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, worden naast witte ook bruine Zuid-Afrikanen gerekruteerd voor het leger. De belofte is een stuk grond en soldij voor het vechten tegen de Duitsers. Abraham besluit mee te vechten ook al is hij net getrouwd.

De blanke Afrikaners (de afstammelingen van de Nederlanders) jouwen de bruine soldaten uit bij hun vertrek. Deze groep begint zich steeds meer te keren tegen de Engelse bevolking en de Afrikaanse bevolking in Zuid-Afrika. De macht van de Afrikaners, die apartheid wensen en meer rechten voor de Afrikaners, wordt steeds groter. De bruine soldaten horen nooit meer iets over de grond die ze zouden krijgen en krijgen juist minder bewegingsvrijheid dan voorheen. Abraham wordt psychisch onwel wanneer hij en zijn familie nogmaals uit hun huis worden gezet. Ze kunnen niet anders dan instemmen, ondanks Abrahams hevige protesten, en verhuizen naar een achterstandswijk. Abraham wordt een tijdje opgenomen in een psychiatrische kliniek, tot hij weer een beetje tot bedaren is gekomen.

In 1964 stelt de apartheidsregering de Vertegenwoordigende Kleurlingenraad in. Deze raad behartigt de rechten van de kleurlingen. Ook komen de vrouwen steeds meer op voor hun rechten. Door de strijd steeds weer verbaal aan te gaan krijgt Abraham aan het eind van het boek waar hij recht op heeft: een stuk grond waar hij met zijn familie kan leven tot hij sterft.

Dit boek omvat een hele lange periode, waardoor je niet een al te goed beeld krijgt van wat er precies is gebeurd maar de strekking is helder: de bruine mens had tot voor kort weinig te zeggen over zijn eigen leven. Of is dit nog steeds zo?

Erfenis in Nederland

Deze akelige geschiedenissen worden in Nederland veel te weinig besproken, stelt Zihni Özdil in het boek Nederland mijn vaderland. Dit heeft als gevolg dat de zwartepietendiscussie volgens hem niet echt serieus wordt genomen en de Nederlander snel in de ontkenning schiet wanneer hij of zij wordt beticht van racisme.

een hardnekkig en diepgeworteld probleem in heel Nederland, van de spreekwoordelijke grachtengordel tot en met Limburg: institutioneel racisme. (…) Je hoeft maar om je heen te kijken in Nederland: uitgeverijen, krantenredacties, omroepen, universiteitsbesturen, het politieapparaat enzovoort – ze zijn nagenoeg wit.’

Dit heeft volgens Özdil te maken met het koloniale verleden van Nederland en het moderne integratiebeleid van Nederland dat gebaseerd is op het toverwoord ‘tolerantie’. Özdil trekt een parallel tussen de Zuid-Afrikaanse apartheid en de multiculturele samenleving die vanaf de jaren tachtig werd nagestreefd. Beide zijn voortgekomen uit een geschiedenis van verzuiling en tolerantie. Tolerantie is verdraagzaamheid. Verdraagzaamheid is geen acceptatie en het is geen gelijkheid. Segregatie vloeit hier logischerwijs uit voort, omdat het niet netjes wordt geacht je met de leefwijze van de ander te bemoeien: als hij of zij zich aan de wet houdt dan is er geen reden tot het plaatsen van op- of aanmerkingen. Verschillen moet je erkennen en vieren – zo werd met de invoering in 1948 het apartheidssysteem uitgelegd door Hendrik Verwoerd.

‘Verwoerd en zijn opvolgers waren oprecht van mening dat ze door ‘verschil te vieren’ via de apartheid juist antiracistisch waren.’

In deze beide idealen wordt vergeten dat het de blanke mensen zijn die op de machtsposities zitten, en dit met tolerantie als de lijm van de samenleving, niet snel zal veranderen. Er wordt zo bepaald dat de ander niet als de norm wordt gezien: niet als hetzelfde als de blanke mens. Deze ander wordt daarmee logischerwijs anders benaderd.

het toetsen van gelijkheid

Het bespreken van het boek Dit is mijn land vind ik door de context die ik hierboven heb geschetst een lastige opgave. Ik ben een witte Nederlander met de bijbehorende aangeboren privileges van dien. Als ik dit boek gelijk zou behandelen, wat wenselijk is, zou ik het beoordelen volgens westerse maatstaven van wat goede literatuur inhoudt. Deze maatstaven zijn machtig, omdat de westerse wereld het geld en de invloed heeft het boek in grote oplage te vertalen, te drukken, te promoten en te prijzen. De kans op wereldwijd succes van een Zuid-Afrikaanse schrijver is niet gelijk aan die van een Nederlandse schrijver, laat staan een Amerikaanse of een Engelstalige schrijver waarvan de cultuur en literatuur veel meer bekend zijn.

Ik ga naar Simon Bruinders luisteren in de Week van Afrikaanse roman. Ik ga om Zuid-Afrikaanse stemmen te horen en daarmee mijn beeld van de Zuid-Afrikaanse cultuur en mijn mening over de erfenis van de Nederlandse geschiedenis van kolonialisme en slavenhandel op iets werkelijkers te baseren. Daarna kom ik bij je terug, of kom je mee?

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.