penseel-pixel-cox-janssens-ongekunsteld

Het moet van twee (of meer) kanttekeningen komen

Er loopt in de buurt van Utrecht een schilder rond die gek is op een heel specifiek soort kanttekeningen. De schilder geeft les aan de kunstacademie. Aan het eind van het jaar smult hij, want zijn studenten zijn in de loop van de tijd óók stapelgek geworden op kanttekeningen.

De Haagsche kopie

Op de eindexpositie van de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag, alweer een jaar of misschien zelfs twee terug, was ik nogal onder de indruk. Het werk was experimenteel en bij vlagen gek. Er was veel aandacht besteed aan afwerking en presentatie, zonder dat het daarmee gelikt of saai werd. Ik was verrukt en heb uren rondgelopen.

De verrukkingen stopten bij de schilderafdeling: niet alleen leken de schilders technisch slecht onderlegd en was het werk vrij traditioneel gepresenteerd – het was daarbij weinig gevarieerd. Het was alsof je in elk schilderij de hand van de docent kon terugvinden.

De Utrechtse kanttekening

Voor goede schilderkunst kon je beter naar de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, zo was het gerucht. Dat was het wel: goed. Maar na een paar schilderijen ging het opvallen: ook hier leken ze eigenlijk vrij sterk op elkaar, ook hier vonden we meer dan één paar handen terug in het doek.

Bijna allemaal bevatten ze dezelfde kanttekening na een vergelijkbare stellingname. Eerst zagen we bijvoorbeeld een stilleven, een tafereel in een studentenhuis, nogal realistisch geschilderd – dit is geen klodderaar. Maar ergens in de hoek vinden we een duidelijke kwaststreek, een lik verf die zegt: ‘Let op! Ik ben een schilderij!’. En dat principe werd door een groot deel van de schilders onderstreept: een suggestie of illusie gevolgd door een desillusie in de vorm van het benadrukken van het medium waarin de suggestie of illusie gevat is.

Natuurlijk vinden we dit principe vaker terug in de kunsten. Denk bijvoorbeeld aan een theaterstuk waarbij acteurs zich midden op het podium omkleden om zo in een andere rol te komen: ‘Let op! Wij zijn acteurs!’ In het werk Pont en Dentelle van Elodie Antoine zit een broertje van zo’n soort beeldende kanttekening verstopt. Rechts is het een natuurgetrouwe kanten tekening van een brug – links zeggen de los hangende draden: ‘Let op! Wij zijn garen!’ Het is alsof zij het werk een stem wil geven, maar niet een al te grote.

Toch is het waarschijnlijker dat het anders zit: het is eerder de kunstenaar die tegen het schilderij zegt: ‘Let op. Jij bent slechts een schilderij Ik heb je gemaakt, ik ben je God’. Zonder uitroeptekens, eerder als een speldenprikje, want anders zou de kunstenaar de eigen illusie ondermijnen. Zo beschouwd is het niet zo gek dat veel van de studenten dit principe hebben overgenomen. Het staat voor de macht over het werk.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.