letterlijk-kapot-lisette-maten-ongekunsteld

Ik ga hier letterlijk kapot

Van Dale heeft kort geleden de definitie van het woord ‘letterlijk’ aangepast aan de praktijk. De oorspronkelijke definitie is: ‘precies zoals het er staat: iets letterlijk opvatten; iets letterlijk vertalen’. De toegevoegde definitie is: ‘geheel en al; volstrekt: letterlijk niets‘. Zo is het tegenovergestelde van ‘figuurlijk’ tevens een aanduiding van figuurlijk geworden. 

‘Ik heb letterlijk drie uur op de wc gezeten’

Mensen lijken het leuker te vinden wanneer iets letterlijk gebeurt dan wanneer iets figuurlijk gebeurt. Terwijl beeldspraak juist bestaat om verhalen te verrijken. Een handigheid en smakelijkheid om niet altijd dezelfde woorden te gebruiken en meer tot de verbeelding van de luisteraar of lezer te spreken.
Misschien heeft het iets te maken met de ongelooflijke hoeveelheid informatie die we tot onze beschikking hebben. De meest uitzonderlijke gebeurtenissen komen ons ter ore, dingen waar we allemaal met anderen over kunnen praten omdat zij het ook virtueel hebben meegemaakt. Om met het vertellen van een dagelijkse gebeurtenis op te boksen tegen al dat WAUW helpt het om het woord ‘letterlijk’ toe te voegen, als goede earcatcher. Je luisteraar kan dan reageren met: echt?! En jij kunt vervolgens bevestigend antwoorden, terwijl jullie allebei weten dat ‘ik ga hier letterlijk kapot’ niets anders is dan een flinke overdrijving.

‘I am literally dying’

In de Engelse taal heeft zich precies hetzelfde voltrokken. Was ‘literally‘ voorheen ‘in a literal sense, as opposed to a non-literal or exaggerated sense’, nu wordt het ook gebruikt in non-literally contexts, voor het effect. Het voorbeeld dat Oxford Dictionary geeft, is: ‘They bought that car and literally ran it into the ground.’ Bestaat er misschien een verband tussen onze grote Engelse mediaconsumptie en deze parallelle betekenisverbreding?

De verbreding komt niet van geschreven taal. Als ‘letterlijk’ in geschreven taal wordt gebruikt als ‘geheel en al’, dan is het een uitspraak van een personage of columnist. De verbreding komt niet uit de literatuur. Het komt van echte mensen, die de wens hebben echte dingen mee te maken. Als de mensen die in series leven. Als YouTubers.

‘Hij dacht letterlijk dat eenhoorns bestonden’

De top 10 van Bruna staat vol met waargebeurde verhalen, mensen gebruiken naar hartenlust het woord ‘letterlijk’ in niet-letterlijke context, de sterren van nu zijn vloggers en geen popsterren — laat staan schrijvers. De overdreven waarheid is iets waar mensen nu van smullen, terwijl de fantasie zoveel rijker is aan mogelijkheden. Is Never Ending Story een profetisch boek? Moeten mensen werkelijk alles zien om te geloven? Durven ze zich niet meer in te laten met wonderlijke dagdromen? Zal het conformistische winnen van het fantastische?

Ik sprak laatst iemand van vijfentwintig die zijn hele leven heeft geloofd dat eenhoorns echt bestonden, totdat ik vertelde dat het fabeldieren waren. Ik moest lachen. Had het me maar ontroerd.

Ontvang onze nieuwsbrief

Ben je het oneens met de schrijver of heb je een interessante toevoeging?

Schrijf je artikel!

Wees niet bang:
Je wordt goed begeleid door de eindredactie. Bovendien krijgt je artikel een visuele prikkel van onze beeldredactie.