Columns

Soms ook wel liefkozend 'het afvalputje van ONGEkUNSTELD’ genoemd: past een artikel niet in de andere categorieën? Dan komt het hoogstwaarschijnlijk hier terecht. Dit is dé plek die de categorieën overstijgt en overschrijdt.

Bevrijd de kunstwerken!

Boeken staan vol voetnoten en verschijnen in verschillende versies. Bij beeldende kunst is vaak geen ruimte voor uitleg en moet de toeschouwer het zelf maar uitzoeken. Misschien moet er in musea wat ruimte gemaakt worden voor de kanttekening, in de oorspronkelijke betekenis van het woord. Uiteindelijk zijn kunstenaars ook maar mensen, imperfecte wezens. Maar hoe ziet die kanttekening er dan uit? (meer…)

Over Freuds ‘Mystic Writing Pad’, het Palimpsest en de Kanttekening als Tijdscapsule

Met alle benodigdheden uitgestald op mijn bureau (een bel rode wijn, een werkende pen en een kakelvers onbeschreven Word-document) begon ik de innerlijke reis door de krochten van mijn hoofd. Missie: het definiëren van het concept ‘de kanttekening’. Al snel bevond ik me op metafysische terreinen waar ik me, nee waar niemand zich graag bevindt. Alles werd een kanttekening: de met kaarsvet bedekte Kaap de Goede Hoop fles een kanttekening die ik zet bij gezelligheid; het shaggie in mijn hand een kanttekening die ik om het uur zorgvuldig plaats tussen mijn wijs- en middelvinger, en over het algemeen de mensheid als luttele kanttekening op een aardkloot (en hiermee bedoel ik niet een kanttekening gezet met een sprankelende groene pen in een jolig handschrift). (meer…)

De handige ondergeschikte

Een kanttekening is de nuance van een stellingname. Het is een zelfreflectie van een schrijver die wil aangeven dat hij of zij ook wel begrijpt dat de stellingname met een andere benadering anders had kunnen zijn, maar dat dat nu niet is waar hij of zij vanuit is gegaan. Het geven van kanttekeningen heeft zich geworteld in onze manier van presenteren: een duidelijke boodschap geven en daarna, om niet onbelezen en naïef over te komen: kanttekeningen.  (meer…)

En Khajag?

De kanttekening wordt vaak gezien als iets kleins. Ze is er wel, maar we kunnen haar beter even buiten beschouwing laten – aan de kant zetten – vanwege de geloofwaardigheid van ons bevlogen en absolute verhaal. Als we haar al gebruiken, dan is het om aan te tonen dat we op de hoogte zijn van een contrasterend geluid. Dat geluid doet er dan alleen niet toe. Onverstoord stormen we door. Het is zoiets als het kortstondig vermelden van ANOHNI’s laatste album, Hopelessness, tijdens een pleidooi over het voorspelbare karakter van zowel de popmuziek als de immer weeïg geëngageerde kunst. Het is zoiets als het vrijstellen van Khajag, je vriendelijke flatgenoot, tijdens een pleidooi over al die agressieve en vervelende buitenlanders.
(meer…)

De mythe die je van jezelf kunt maken

In de Volkskrant stond een recensie van de voorstelling waar ik die avond heen zou gaan. Waar andere recensies het moeten doen met hooguit een alinea en met geluk een kleine foto, nam deze een hele spread plus pagina vullende foto in beslag. Het portret toonde een man op een stoel te midden van vier vrouwen, die achter hem opgesteld stonden en je wist al na één blik: Dit is niet zomaar een man. Dit is een koning, of althans: dat is het beeld dat het artikel je in de maag wil splitsen. Hoe maak je van een man een koning? (meer…)

Het kunstwerk Pauw

Op een avond sta ik op de bus te wachten om in Amsterdam het tv-programma Pauw bij te wonen. Ik voel een vertrouwd gevoel van verwachting, alsof ik op weg ben naar een concert of theatervoorstelling. Daar lijkt Pauw – een vertoning in scène gezet voor de toeschouwers – eigenlijk ook wel op. Ik besluit Pauw esthetisch te bekijken; als kunstwerk. (meer…)

Verhulde Subjectiviteit

In 1937 organiseerde de nazipartij in Duitsland de tentoonstelling Entartete Kunst. Kunst die werd beschouwd als ‘ontaard’ werd op een propagandistische manier getoond om het publiek te laten geloven dat er iets goed mis was met de kunstenaar. Wie de context van een tentoonstelling bepaalt, heeft macht. Erkennen musea dit vandaag de dag en gebruiken ze die macht ook? Willen we dat wel? Weten we dat eigenlijk wel? (meer…)

Een wereld waarin geleefd mag worden

Het is zomaar een dag en ik fiets door Utrecht. Links van me zie ik een grote plas water. ‘Verboden te zwemmen’, staat er op het bordje ervoor. Plots voel ik me verstikt. Hoezo verboden? God heeft toch niemand gemachtigd te bepalen of er in water gezwommen mag worden? Als kunstenaar voel ik me beledigd. Ik denk aan wildbreiers en existentialistische filosofie. (meer…)

Modebomen deel 2: waarom we bomen namen geven

Bomen, struiken en planten hebben de vreemdste namen. Niet zelden wordt in die namen gerefereerd aan een menselijke emotie of karaktertrek. Het is eigenlijk een gek gegeven. Wanneer je je fiets ‘Lieve Fiets’ noemt lacht heel Nederland je uit in Man bijt hond, maar van een treurende wilg kijkt niemand op. Waar komt deze naamgeving vandaan, waar is het goed voor en hoe komt het dat het zo knap geïntegreerd is? Een mogelijkheid onderzocht. (meer…)

Modebomen

Van het fenomeen ‘modeboom’ had ik nog nooit gehoord. Mijn moeder verloste me van deze gruwelijke onwetendheid toen ik vroeg naar de apenboom in de voortuin van mijn opa. Ze vertelde me dat mijn oma, zo ergens in de jaren ’60, koste wat kost een apenboom in de tuin zou planten: ze had deze boom ergens zien staan in een tuin van ‘chique’ mensen. (meer…)

Selfiekunst overschaduwt museumbezoeken

We kennen ze allemaal: toeristen die alle bezienswaardigheden af gaan en overal bij willen zijn, waarbij de selfie het bewijs vormt. Met de opkomst van social media lijkt iedereen met dit soort foto’s indruk te willen maken met wat voor geweldig, overstijgend indrukwekkend en interessant leven hij er op nahoudt. (meer…)

Gewoon is goed

Laatst zat ik met een vriend voetbal te kijken. Het was zeven uur op zondagavond, dus het was een bordje op schoot voor de buis. Sinds kort ben ik – net als mijn vriend – 25 jaar oud. De gemiddelde speler van de teams op het veld op die zondagavond was twee jaar jonger. De commentator benadrukte dat toen hij het over de beste speler van de Nederlandse velden had. “Slechts 20 jaar, nu al ’s lands beste!”, zo duwde hij de jongen in kwestie een veer in de reet. Waarop mijn vriend reageerde: “Daar zitten we dan. 25 jaar, en wat hebben wij in godsnaam bereikt?!” (meer…)

In de Efteling: een fabelachtige wachtrij

Toen ik voor het eerst in mijn leven de Efteling aandeed was ik ondertussen al oud genoeg om zonder identiteitsbewijs drank in te slaan. Er ging een absurde wereld voor me open. Dit had niet gek veel te maken met de attracties zelf. Vooral de ellenlange wachtrijen die me stijl achterover deden slaan. Ze waren uniek in hun soort. (meer…)

Recept voor een cultureel verantwoorde opvoeding

Omdat het aanbod van kunst en cultuur steeds breder wordt, zou ik in de culturele opvoeding toch wat richtingen willen meegeven. Niet alleen omdat ik vind dat een kind wel een béétje mag weten waar het in culturele zin vandaan komt, maar ook dat hij of zij mag weten wat mij destijds heeft geïnteresseerd. Wat het kind ermee wil doen, is aan hem- of haarzelf.

(meer…)

Beter dan cross-overs: versmelting

Om de Erasmusbrug te mogen aanschouwen vertrekken vele met camera gewapende Japanners; de Maastunnel wordt daarentegen zwaar onderschat. Een enkeling weet zich de autotunnel te herinneren, maar voor velen zijn de fietsers- en voetgangerstunnel onbekend goed. Gelukkig vond Opera Minora dat ook onterecht en werd de tunnel omgevormd tot een decor voor een pas recent ontdekte versie van de barokopera Orfeus door Georg Philipp Telemann. Onder leiding van regisseuse Claudia Christern werd de zogenaamde onderwereld van Rotterdam tot leven gebracht.  (meer…)

Schaamteloos plagiëren

Mijn buurjongen begon spontaan te huilen wanneer hij een cliché hoorde. Als ik, in mijn jeugdige bevlogenheid, een uitgekouwd verhaal vertelde, ving hij stampvoetend aan met schreien. Hij raaskalde dat het versleten, en daardoor deerniswekkend, was. Ik begreep het niet. Alles was al lang gedaan. Er zat niets anders op dan schaamteloos te plagiëren.

(meer…)

Hoe Kubrick cybertopia al ontmantelde

In 2001: A Space Odyssee schetste Stanley Kubrick een toekomstbeeld waarin de mens onder toeziend oog van een machinaal, denkend besturingssysteem zijn werk verricht. Ruimtereizigers staan onder leiding van de boordcomputer HAL9000, die als enige op de hoogte is van het doel van de ruimtereis. Als de mens op een goed moment de eigen gedachtegangen de voorkeur verleent boven dat wat HAL wil doen, ontstaat de ultieme confrontatie: mens tegen machine.

(meer…)

De durf van de selfiemaker

De Joodse schrijver Howard Jacobson, te gast in de show van Adriaan van Dis, stelde dat het maken van selfies pure egotripperij is. Schrijven van literatuur is volgens hem een tegenovergestelde bezigheid: een zoektocht in twijfel vanuit jezelf naar anderen en de buitenwereld. Ik vraag me af of de selfie hier ook geen sporen van bevat. En moet het ego van de schrijver ook niet een beetje opgepompt zijn om zichzelf en de eigen boeken serieus te nemen? Laat staan het ego van een recensent? (meer…)

Dit is waarom een fictieverbod niet per sé nodig is

Afgelopen herfst worstelde ik me een weg door het boek Synchroniciteit van de Zwitserse psycholoog Carl Gustav Jung, langs onbegrijpelijkheden als astrologie en statistiek. Toen ik het dichtsloeg vond ik het begrip dusdanig fundamenteel dat ik niet meer zonder wilde, en het idee sloop in mijn hoofd een manifest te schrijven tegen fictie en in het bijzonder tegen film. Vandaag haal ik mezelf publiekelijk onderuit, en daarna nog een keer. (meer…)