ONGEkUNSTELD

AANVECHTBARE KUNSTKRITIEK IN TEKST EN BEELD

Lucratieve privacy

Sterren staan op een platform en vanaf dat platform spreken zij tot ons. Ze delen hun banale details met ons – vrijwillig, maar ook ongewild – en wij normale mensen staan klaar om deze onbenulligheden op te vangen en gulzig te consumeren. Ik zag de tentoonstelling Amy Winehouse: A Family Portrait en de theatervoorstelling Privacy van Wunderbaum en De Warme Winkel. Beide gaan over privacy, en hoe die met ons stervelingen gedeeld wordt. (meer…)

Laten we onze verschillen vieren

Nederland als slavendrijver, als volhardende racist, als arrogante onderdrukker. Simon Bruinders schreef de roman ‘Dit is mijn land’, over het leven van zijn vader. Een bruine man in Zuid-Afrika in tijden van oorlog, openlijk racisme en verzet. Deze werkelijkheden liggen in ons nationale verleden, maar niet in een ver verleden: menige grote strijd om onafhankelijkheid werd in de Nederlandse koloniën nog geen vijftig jaar geleden uitgevochten. De erfenis is dan ook nog zeer aanwezig in de voormalige koloniën van Nederland en in Nederland zelf. (meer…)

Lachend naar het eind

Ik schrik wakker in een donkere kamer. Klam van het zweet, mijn nachthemd plakt aan mijn schouders. Waar ben ik? Ik word overvallen door een koude die door al mijn botten trekt en mijn hoofd gloeit van de koorts. Het ruikt naar urine en ik hoor geritsel. Mijn lege maag trekt samen in pogingen zich van zijn inhoud te ontdoen. Mijn gedachtegang is niet meer de mijne en loopt vast in een veelvoud aan gedachtespinsels. Plotseling wordt het stil in mijn hoofd. Het besef komt binnen: ik bevind me in een dodencel. (meer…)

Ik ga hier letterlijk kapot

Van Dale heeft kort geleden de definitie van het woord ‘letterlijk’ aangepast aan de praktijk. De oorspronkelijke definitie is: ‘precies zoals het er staat: iets letterlijk opvatten; iets letterlijk vertalen’. De toegevoegde definitie is: ‘geheel en al; volstrekt: letterlijk niets‘. Zo is het tegenovergestelde van ‘figuurlijk’ tevens een aanduiding van figuurlijk geworden.  (meer…)

De muzikant en de artiest

Het concert is zo’n dertig minuten bezig. Tricky rondt een nummer af en stapt naar de microfoon. Hij mompelt iets onverstaanbaars en doet zijn handen open en dicht, alsof het monden zijn. Hij verdwijnt van het podium. De leegte die hij achterlaat, is stiller dan de zaal het gehele concert is geweest. Na een minuut van onzekerheid komt een vreemde man het podium op. Genadeloos vertelt hij ons dat wij te veel lawaai hebben gemaakt. Tricky heeft er op deze manier geen zin meer in. (meer…)

De taal van de popmuziek

Alle popmuziek klinkt hetzelfde. Als iemand iets maakt wat niet zo klinkt als de popmuziek die al bestaat, wordt het ‘alternatief’ genoemd. De muziek en de tekst zijn simpel, maar ook op dezelfde manier simpel. Oprechte verhalen vind je er vaak niet. Maar betekent dit dat alle popartiesten met oppervlakkige nummers oppervlakkige verhalen te vertellen hebben? (meer…)

Niet kiezen is een keuze

We zien een man met kort haar en een lange verzorgde baard. Met een zelfingenomen blik staart hij in het oneindige. Hij wordt geflankeerd door mannen in pak en een vrouw met een wit mantelpakje. Voor hem staan mannen met blauwwitte vlaggen. ‘Hier hebben jullie Tit Ojasoo!’, schreeuwt de stadionspeaker. De uitzinnige menigte juicht bij het horen van zijn naam. De man en zijn gevolg trekken als een militaire parade door de menigte richting het podium. (meer…)

Een volstrekt normaal mens

Het vergiftigen van een muis en daarna ook maar meteen alle klanten van de Turkse kebabzaak onder je appartement. De gehandicapte jongen bestelen die struikelde over zijn wankele benen en niet meer kon opstaan uit de sneeuw. Het besluipen van het huis van de minister van Volksgezondheid, omdat hij besluiten nam die slecht uitkomen voor je moeder. Dingen die iedereen weleens wil doen.
(meer…)

Theater moet altijd hetzelfde zijn

Stel: je leent je favoriete boek uit aan je buurman en hij leest niet hetzelfde als jij; hij leest hoe het verhaal verdergaat. Of denk je eens in: een vriend gaat een week na jou naar het Van Gogh museum en jij vraagt naderhand: ‘Mooi, hè, de Aardappeleters’, en hij antwoordt doodleuk: ‘Ze zaten al aan het dessert’. Dat zou toch bizar zijn? Kunst hoort altijd hetzelfde te zijn. Zo ook met theater. Ook een voorstelling moet altijd hetzelfde zijn. (meer…)

Een heroverweging van (taal)gebruik; een gesprek met Tim Hollander

Tim Hollander, afgestudeerd aan de afdeling beeldende kunst van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht en momenteel in residentie op de Jan van Eyck academie, droeg ik in ‘When glass questions porcelain; een heroverweging van (taal) gebruik’ op als ‘Kanttekenaar van het Museum en zijn Begrippen’. Het stuk stuurde ik hem op. Hij reageerde en uit zijn reactie ontstonden vragen. Kan mijn interpretatie van zijn werk heroverweging gebruiken? In dit vraaggesprek licht Tim Hollander het toe. (meer…)

When glass questions porcelain; een heroverweging van (taal)gebruik

Het gezegde ‘dat slaat als een tang op een varken’ betekent zoiets als ‘dat slaat helemaal nergens op’. In het geval van deze titel slaat het gezegde, zogezegd, als een tang op een varken; dit stuk zal niet gaan over materiaal. Bovendien kan glas niet denken, laat staan een tegenpool bevragen. Op een vergezochte manier – dit stuk gaat immers over kunst dus een vergezochte titel slaat, wanneer je het zo bekijkt, wel degelijk als een tang op een varken – heeft de titel overeenkomsten met de inhoud van deze tekst: is (taal)gebruik binnen de kunst aan een heroverweging toe? (meer…)

‘Over aanhalingstekens, tussen aanhalingstekens’

Maar, hoewel, toch, echter. De kanttekening lijkt met een minderwaardigheidscomplex te kampen. Het zal door dat woord ‘kant’ komen. Of het nu gaat over een voetbalveld of een dolle discotheek, met lieden langs de lijn heb ik altijd een beetje te doen. Dat complex heeft zijn weerslag ook op hetgeen aan die kanttekening onderhevig is. Wanneer je zegt: ‘Op deze straat staat een stoplicht, toch wil ik daar mijn kanttekeningen bij plaatsen’, weet je dat of de ‘straat’ of dat ‘stoplicht’ zijn bestaan niet zeker is. De ultieme manier om je twijfel te botvieren – op het woord, de zin of gedachte die op het punt staat uitgesproken te worden en bovendien elke maar, hoewel, toch of echter binnen de context van twijfel omvat – is het gebruik van het aanhalingsteken. (meer…)

Bevrijd de kunstwerken!

Boeken staan vol voetnoten en verschijnen in verschillende versies. Bij beeldende kunst is vaak geen ruimte voor uitleg en moet de toeschouwer het zelf maar uitzoeken. Misschien moet er in musea wat ruimte gemaakt worden voor de kanttekening, in de oorspronkelijke betekenis van het woord. Uiteindelijk zijn kunstenaars ook maar mensen, imperfecte wezens. Maar hoe ziet die kanttekening er dan uit? (meer…)

Kants Tekening

Het gebeurt niet zelden dat ik met gezelschap door een museum paradeer. Ik word dan gedwongen tot het uitleggen van de meest bizarre kunstwerken, ik ben immers de academiestudent die alles van kunst af weet. ‘Dat ding daar, die ene die op een steen lijkt (het lijkt allemaal op iets ondenifieerbaars), wat zie jij daar in? Wat betekent het?’ Want dat wil het gezelschap dan graag, goed begrijpen waar het nu in vredesnaam over gaat. Vaak genoeg weet ik ook niet precies waar het over gaat en is het, zelfs na het lezen van dat handige bordje, nog lastig te achterhalen hoe het idee dat de kunstenaar voor ogen had zijn uiteindelijke vorm in het kunstwerk heeft gekregen. (meer…)

Over Freuds ‘Mystic Writing Pad’, het Palimpsest en de Kanttekening als Tijdscapsule

Met alle benodigdheden uitgestald op mijn bureau (een bel rode wijn, een werkende pen en een kakelvers onbeschreven Word-document) begon ik de innerlijke reis door de krochten van mijn hoofd. Missie: het definiëren van het concept ‘de kanttekening’. Al snel bevond ik me op metafysische terreinen waar ik me, nee waar niemand zich graag bevindt. Alles werd een kanttekening: de met kaarsvet bedekte Kaap de Goede Hoop fles een kanttekening die ik zet bij gezelligheid; het shaggie in mijn hand een kanttekening die ik om het uur zorgvuldig plaats tussen mijn wijs- en middelvinger, en over het algemeen de mensheid als luttele kanttekening op een aardkloot (en hiermee bedoel ik niet een kanttekening gezet met een sprankelende groene pen in een jolig handschrift). (meer…)

De handige ondergeschikte

Een kanttekening is de nuance van een stellingname. Het is een zelfreflectie van een schrijver die wil aangeven dat hij of zij ook wel begrijpt dat de stellingname met een andere benadering anders had kunnen zijn, maar dat dat nu niet is waar hij of zij vanuit is gegaan. Het geven van kanttekeningen heeft zich geworteld in onze manier van presenteren: een duidelijke boodschap geven en daarna, om niet onbelezen en naïef over te komen: kanttekeningen.  (meer…)

En Khajag?

De kanttekening wordt vaak gezien als iets kleins. Ze is er wel, maar we kunnen haar beter even buiten beschouwing laten – aan de kant zetten – vanwege de geloofwaardigheid van ons bevlogen en absolute verhaal. Als we haar al gebruiken, dan is het om aan te tonen dat we op de hoogte zijn van een contrasterend geluid. Dat geluid doet er dan alleen niet toe. Onverstoord stormen we door. Het is zoiets als het kortstondig vermelden van ANOHNI’s laatste album, Hopelessness, tijdens een pleidooi over het voorspelbare karakter van zowel de popmuziek als de immer weeïg geëngageerde kunst. Het is zoiets als het vrijstellen van Khajag, je vriendelijke flatgenoot, tijdens een pleidooi over al die agressieve en vervelende buitenlanders.
(meer…)

Een plek om te huilen

Een maandagochtend, ik sta in de supermarkt. Een teamleider roept naar een van de vakkenvullers: ‘Hee joh, met je verkeerde been uit bed gestapt of zo?!’ De aangesprokene reageert niet en staart met gebogen hoofd naar het schap voor zich. Een groepje werknemers achter de teamleider begint te gniffelen. ‘Je mag best lachen hoor!’ Zijn toon wordt steeds meliger; hij geniet zichtbaar. Terwijl ik het tafereel gadesla, voel ik me een zure oude man en vraag ik me af of de onverdraagzaamheid van bedroefdheid überhaupt grenzen kent.

(meer…)

Koning van de concertzaal

Vanuit het donker doemt een kasteel op in de vorm van een drumstel, van onder beschenen door een gouden licht. De lange haren van de drummer wapperen in de wind. Hemelsblauwe lichtstralen landen op hem. Hij is door God gekozen om over ons te heersen. Dave Turncrantz, drummer van Russian Circles, is de koning die op ons neerkijkt. Wij joelen en buigen voor hem; wij, het volk in de vorm van het publiek. (meer…)

Dolen door woede en vrijheid

‘Something’s stirring underneath the industrial fumes of Rotterdam. Amidst the rancid rats, malodorant traffic and greasy trays of manufactured meat, vast masses of unobtained, raw energy flows about freely.’ Zo omschrijft de band Dool zijn oorsprong. Duistere energie wordt omgezet in doom-achtige hypnotiserende klanken, waarmee Dool een grimmige sprookjeswereld creëert. Maar zo eenvoudig is het ontstaan van Dool niet uit te leggen. (meer…)