Frank Zappa is een curieus fenomeen in de muziekwereld. De Amerikaanse besnorde muzikant (1940 – 1993) is het soort persoon waarover veel mensen wel iets hebben gehoord, maar waarvan ze niet weten wat hij nou precies voor muziek maakte. Daarnaast was Frank Zappa bijzonder productief; hij heeft in zijn loopbaan pakweg 100 albums uitgebracht, een deel daarvan ook postuum. Ook wordt Zappa nog altijd beschouwd als een inventief en technisch zeer veelzijdige gitarist, wiens gitaarspel meteen herkenbaar is.
Vandaar dit initiatief om in een serie van drie artikelen over Frank Zappa uit te wijden. Het eerste artikel zal gaan over de opkomst van Frank Zappa tot een van zijn bekendste soloplaten Hot Rats. Daarnaast zal Zappa’s eerste band The Mothers of Invention aan bod komen. Het tweede artikel zal zich bezig houden met Frank Zappa’s solocarrière in de jaren 70, en zal vergezeld gaan van een leuke documentaire die de VPRO in die periode over hem maakte. Het laatste artikel zal gaan over Zappa’s laatste jaren, met daarin onder andere zijn aannemen van de toen nog 19-jarige gitarist Steve Vai in zijn band, en zijn uiteindelijke overlijden.
De vroege jaren
Frank Zappa wordt op 21 december 1940 geboren in Baltimore, in de staat Maryland. Tijdens zijn jaren op de Amerikaanse high school volgt hij enkele muzieklessen, maar blijft verder grotendeels autodidact. Zappa was aanvankelijk niet in staat om een instrument te bespelen, en schreef in zijn muzikale beginperiode enkel bladmuziek. Theorie en praktijk bleken echter niet goed samen te gaan, want Zappa’s wiskundige benadering van het schrijven van muzikale stukken scheen, volgens Zappa zelf, in uitvoering niet tot kwalitatief goede muziek te leiden. Uiteindelijk begon Zappa zich te beleggen op het leren bespelen van de gitaar, hetgeen hem zeer gemakkelijk afging. Franks vroegste activiteit manifesteerde zich voornamelijk in enkele film -en muziekprojecten. Dat muziekproject werd door Frank omgevormd tot zijn eerste echte band, The Mothers of Invention. De oorspronkelijke naam van de band zou The Mothers zijn, maar aangezien het woord mother refereerde naar het scheldwoord motherfucker, moest de naam aangepast worden.
The Mothers of Invention
Het curieuze aan Frank Zappa als muzikant was dat hij niet zozeer een band had. Frank schreef alle muziek, die vaak bijzonder inventief was, zelf en huurde vervolgens getalenteerde muzikanten in om zijn muziek voor hem en met hem te spelen. In die zin is Frank Zappa meer een componist dan een frontman van een band, die de leden van zijn orkest zorgvuldig uitkoos en drilde voor het uitvoeren van de vaak technisch ingewikkelde muziek.
Over het officiële debuutalbum van The Mothers of Invention, Freak Out!, waren de critici uit die tijd (1966) lovend. Op het album komen R&B, rock en experimentele muziek samen op de later voor Zappa zo typerende manier. Een interessante episode uit de vroege periode van Zappa’s band is het uitbrengen van het album We’re only in it for the money. De voorkant van de lp toonde een persiflage van het Beatles‘ album Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band waarin alle bandleden in jurken poseren. Zappa was, in tegenstelling tot bijna iedereen, geen fan van de Beatles en bekritiseerde met We’re only in it for the Money het volgens hem inspelen op de hippiecultuur van de Beatles met hun laatste album.
Dat brengt ons bij een ander kenmerk van Frank Zappa en zijn muziek: humor. Zappa schreef zeer scherpe teksten en persiflages, die in liedjesvorm uiteindelijk op We’re only in it for the money verschenen onder namen als What’s the ugliest part of your body en Hot Poop. Voor sommigen zal deze meligheid, gepaard met het hoge technische gehalte van de nummers, afschrikkend zijn. Gelukkig is er dan altijd nog Hot Rats.
Hot Rats
Hot Rats (1969) was Zappa’s tweede solo-album, en ook een van zijn meest gelauwerde albums. De muzikaliteit springt van elk nummer af, zonder eigenlijk het idee te geven dat de muziek ‘te moeilijk’ is. Bovendien zijn de meeste nummers, met uitzondering van Willy the Pimp, instrumentaal, dus zij die een afkeer hebben van comedy in muziek hebben daar ook niet voor te vrezen. Eerlijkheid gebied wel te zeggen dat Zappa’s muziek, zelfs het het relatief toegankelijke soort van Hot Rats gaat, een kwestie is van Hit & Miss. Dat zou iemand niet moeten weerhouden om op youtube nummers als Peaches en Regalia of het geweldige The Gumbo Variations op te zoeken en ‘Zappa – Light’ te ervaren. De saxofoons knetteren, de gitaren scheuren en de violen worden gestreken op bijna alle nummers.
Te veel
Eigenlijk doet het noemen van slechts twee albums uit het omvangrijke oeuvre van de besnorde gitarist en bandleider Frank Zappa hem te weinig eer aan. Aan de andere kant kost het de auteur van dit stuk een fortuin om alle albums van de goede man te kopen, en ook nog eens enorm veel tijd om ze allemaal te luisteren en er vervolgens over te schrijven. Vandaar de periodisering met dit drieluik. Elke periode van Zappa’s carrière laat zich door iets specifieks kenmerken, in het geval van zijn eerste periode het grote aantal instrumentale nummers. Het doel van dit drieluik is ook het leren kennen van Zappa’s muziek, en door het noemen van twee in mijn ogen essentiële albums uit elke periode kan een Zappa-leek misschien toch nog met de man kennis maken.
>> Frank Zappa (2/3) >> Frank Zappa (3/3) >>
Pingback: Frank Zappa (2/3) | Muziek | OngeKUNSTeld